SALTUKLULAR VE YAPILARI
Doğu Anadolu'da Bir Beylik


SALTUKLULAR VE YAPILARI
“Doğu Anadolu’da bir beylik”

Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliklerinden birisi olan Saltuklular, Büyük Selçuklu Devleti’nin Malazgirt zaferinden sonra; Anadolu’nun fethinde göstermiş olduğu hizmetlerden dolayı beyliğin kurucusu olan İzzettin Saltuk’a verilen Erzurum, Kars, Tercan, Bayburt, Şebinkarahisar bölgelerinde İzzettin Saltuk tarafından kurulan ve yine bu bölgede hüküm süren bir beyliktir.

Bununla birlikte bir diğer rivayette ise Alp Arslan’ın büyük zaferinden sonra yani 1071 yılında kazanılan Malazgirt zaferinden sonra antlaşma şartlarına uymayan Bizans Devletine ait topraklara sefer düzenlenmesi için Türk Beylerine müsaade edilip yetki veriliyor. İşte bu çerçevede harekete geçen Emir Saltuk’a da Erzurum ve çevresine hareket etmesi emri verilmesi ile birlikte Emir Saltuk bu bölgeleri fethederek toprakların sahibi oluyor. Her iki durumda da bölgede yetki verilen veya yetkiyi alan İzzettin Saltuk önderliğindeki Saltuklular Erzurum’da hakimiyetini kuruyor ve merkez şehir olarak burada varlık gösteriyor.

Erzurum’da bulunan ve Doğu Anadolu gezilerinde en çok ziyaret edilen “Üç Kümbetler” isimli yapılardan birisi olan ve diğerlerine nazaran daha büyük abidevi bir yapı olarak duran bir kümbet var ki bu da beyliğin kurucusu İzzettin Saltuk (Emir Saltuk)’a atfedilir. Erzurum şehir merkezinde bulunan bu kümbet , Emir Saltuk’un ne derece önemli bir şahıs olduğuna da işaret eder. Çünkü Erzurum ve çevresi o dönemlerde oldukça önem arz eden bölgelerin başında geliyordu.

Erzurum ve civarında yaklaşık bir asır hüküm sürmüş olan Saltuklular hakkında ne yazık ki çok fazla bilgi ve doküman bulunmamaktadır. Hatta o dönemde yapılmış eserlerden Saltuklular’a ait kitabesi günümüze ulaşmış yapı sayısı dahi oldukça az sayıdadır.

Saltuklu beylerinden birisi olan ve beyliğin kurucusu olan İzzettin Saltuk ile aynı ismi taşıyan 2. İzzettin Saltuk kısa bir süreliğine de olsa o dönemde bölgenin önemli bir şehri olan Kars’ta da hakimiyet sürmüştür. Hatta günümüzde ayakta duran Kars Kalesi’nin İzzettin Saltuk tarafından tamir ettirildiği de ifade edilir.

Erzincan iline bağlı Tercan ilçesinde bulunan Mama Hatun Türbesi’nde yatan Mama Hatun’da bir dönem Saltuklu Melikesi olarak beyliğin idareciliğini yapmıştır. Hayattayken de hakimiyeti altında bulunan Tercan’da bir kervansaray ve türbesini inşa ettirmiştir.

Bölgenin iktisadi ve ticari hayatına büyük katkı sağlayan Saltuklular Selçuklu sultanı Süleyman Şah döneminde son bulmuştur. Son Saltuklu beyi ise Mama Hatun’u iktidardan indiren Melikşah olmuştur.

Saltuklular’dan günümüze ulaşan yapılar: Erzurum da Üç Kümbetler, Kale Mescidi, Tepsi Minare, Ulu Cami; Erzincan da Mama Hatun Külliyesi (kervansaray, kümbet, hamam, cam); Kars da Mecingirt Kalesi.


REHBER